Thuốc lá thế hệ mới "bủa vây"

Sau hơn 10 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc, nhưng thực tế đang thay đổi nhanh hơn khung pháp lý.

Việt Nam hiện vẫn có hàng triệu người hút thuốc, nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, cho thấy gánh nặng bệnh tật liên quan đến thuốc lá vẫn rất lớn. Khoảng 15,8 triệu người đang hút thuốc lá. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành: 20,8%.  Nam giới chiếm 41,1%, nữ giới 0,6%.

 Sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá mới với hình thức bắt mắt, dễ tiếp cận đang khiến nguy cơ nghiện nicotine lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ.

Cùng đó là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá mới với hình thức bắt mắt, dễ tiếp cận đang khiến nguy cơ nghiện nicotine lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ. Trong khi đó, nhiều quy định hiện hành chưa bao quát được các sản phẩm này, tạo ra khoảng trống trong quản lý.

Các sản phẩm này được thiết kế đa dạng, sử dụng nhiều hương liệu hấp dẫn, dễ tiếp cận, đặc biệt với thanh thiếu niên. Không chỉ chứa nicotine gây nghiện, nhiều sản phẩm còn có các thành phần chưa được kiểm soát đầy đủ về mức độ an toàn đối với sức khỏe.

Theo các chuyên gia, đây là nhóm sản phẩm tiềm ẩn nhiều nguy cơ, có thể làm gia tăng số người sử dụng nicotine, đồng thời kéo theo nguy cơ sử dụng thuốc lá truyền thống hoặc sử dụng đồng thời nhiều loại sản phẩm.

Đề xuất cấm toàn diện để kiểm soát từ gốc

Dù được quảng bá với nhiều thông điệp "ít hại hơn", các bằng chứng khoa học cho thấy thuốc lá điện tử và thuốc lá mới vẫn phát sinh nhiều chất độc hại. Khí dung từ các sản phẩm này có thể chứa: Nicotine gây nghiện Kim loại nặng Các hợp chất hữu cơ bay hơi Một số chất có khả năng gây ung thư

Đặc biệt, nicotine có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng học tập, kiểm soát hành vi và tăng nguy cơ lệ thuộc chất gây nghiện trong tương lai.

Trên thực tế tại Việt Nam, nhiều cơ sở khám chữa bệnh đã ghi nhận nhiều ca cấp cứu liên quan đến ngộ độc thuốc lá điện tử, trong đó có trường hợp liên quan đến việc trộn ma túy tổng hợp vào dung dịch sử dụng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự án Luật là định hướng quản lý chặt, thậm chí: Cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán để hạn chế kích thích tiêu dùng

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán nhằm giảm mức độ tiếp cận và hạn chế tác động quảng bá gián tiếp tới người tiêu dùng.

Các chuyên gia cho rằng, việc luật hóa các quy định này là cần thiết để bảo đảm hiệu lực lâu dài, tránh tình trạng buôn bán, quảng cáo trá hình hoặc chuyển dịch sang các hình thức kinh doanh khó kiểm soát.

Nếu được thông qua, đây sẽ là bước đi mạnh mẽ nhằm ngăn chặn sớm các sản phẩm gây nghiện mới trước khi bùng phát rộng trong cộng đồng.

Kinh nghiệm quốc tế: Chính sách cấm mang lại hiệu quả rõ rệt

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã lựa chọn cách tiếp cận mạnh mẽ với thuốc lá thế hệ mới. Hiện có khoảng 42 quốc gia cấm thuốc lá điện tử và 24 quốc gia cấm thuốc lá nung nóng; trong khu vực ASEAN, nhiều nước như Singapore, Thái Lan, Lào, Campuchia đã áp dụng lệnh cấm đối với các sản phẩm này.

Cùng từ kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, việc áp dụng các biện pháp kiểm soát mạnh, đặc biệt là lệnh cấm, có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ sử dụng thuốc lá thế hệ mới.

Một nghiên cứu trên 75 quốc gia chỉ ra rằng các quốc gia cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng cao hơn 1,8 lần Trong khi đó, các quốc gia áp dụng quy định cấm có tỷ lệ sử dụng thấp hơn rõ rệt, chỉ bằng 0,6 lần.

Tại Việt Nam, sau khi triển khai các quy định cấm theo Nghị quyết của Quốc hội, bước đầu đã ghi nhận những tín hiệu tích cực như giảm quảng cáo công khai, giảm số ca cấp cứu và xu hướng giảm sử dụng trong nhóm thanh thiếu niên. Cùng đó, đã bắt đầu sử lý hình sự việc buôn bán thuốc lá điện tử. Kết quả sơ bộ khảo sát ở 3 thành phố cho thấy tỷ lệ sử dụng giảm mạnh trong nhóm học sinh 13-17 tuổi, và 18-24 tuổi.

Việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng toàn diện, đồng bộ sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đồng thời hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống không khói thuốc trong tương lai.

 Cần hành động sớm để bảo vệ thế hệ trẻ

Các chuyên gia y tế nhận định, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này không chỉ nhằm khắc phục bất cập hiện hành mà còn phải đón đầu các nguy cơ mới. Đây còn là cơ hội quan trọng để hoàn thiện hành lang pháp lý, kiểm soát hiệu quả các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Theo đó, cùng với quy định cấm, cần tăng cường kiểm soát nguồn cung, đặc biệt là nhập lậu; Siết chặt quản lý quảng cáo trên môi trường mạng; Đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng trong kiểm tra, xử lý vi phạm

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới, chỉ có cách tiếp cận cấm toàn diện, không có ngoại lệ mới đủ hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Bất kỳ lỗ hổng hay ngoại lệ nào cũng có thể tạo điều kiện cho các sản phẩm này quay trở lại thị trường dưới nhiều hình thức khác nhau

Việc hoàn thiện khung pháp lý theo hướng toàn diện, đồng bộ sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đồng thời hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống không khói thuốc trong tương lai.

Phạm Hường (theo báo SK&ĐS)