Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực thi hành từ ngày 15/5 tới đây có nhiều nội dung liên quan đến phòng, chống tác hại thuốc lá, trong đó có thể phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Nghị định cũng quy định phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình, trừ trường hợp người chứa chấp là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người vi phạm.

Nghị định cũng nêu rõ biện pháp buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đối với hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Từ ngày 15/5 tới đây có thể bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Nghị định này cũng quy định đối với hành vi phạm quy định về cai nghiện thuốc lá. Theo đó, phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với một trong các hành vi như không có nơi dành riêng cho hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá trực tiếp theo quy định của pháp luật; Không có tài liệu truyền thông về cai nghiện thuốc lá, tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Không có điện thoại, internet hoặc phương tiện thông tin khác bảo đảm cho hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá gián tiếp; Không thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế nơi cơ sở hoạt động trước khi thực hiện hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Quy định siết chặt quản lý được đưa ra trong bối cảnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá thế hệ mới tại Việt Nam tăng nhanh ở mức đáng báo động. Mới đây, kết quả nghiên cứu: "Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành" do Trường Đại học Y tế Công cộng thực hiện đối với gần 2.500 sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM đã cho thấy thực tế sử dụng và mức độ phơi nhiễm quảng cáo trong sinh viên đã chứng minh điều đó.

PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y tế Công cộng, cho biết mặc dù quy định cấm đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 theo nghị quyết của Quốc hội, nhưng kết quả nghiên cứu cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỉ lệ lần lượt là 6% và 0,8%. Đặc biệt độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm này chỉ khoảng 16,9 tuổi.

Không chỉ vậy, nhận thức sai lệch về sản phẩm này khá phổ biến, thể hiện qua những con số như: 37,8% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% cho rằng khói chỉ là "hơi nước" vô hại, 43,6% nghĩ rằng sản phẩm này giúp bỏ thuốc lá truyền thống (với sinh viên nữ con số này lên đến hơn 62%) và 32,5% tin rằng hơi thuốc thụ động là an toàn.

Đáng chú ý, thông tin của nghiên cứu còn cho thấy nhiều người trẻ còn gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực. Có tới 74,8% cho rằng hút thuốc lá điện tử trông ngầu, 57,7% cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng, 41,7% thấy bình tĩnh hơn và 38,3% cảm thấy vui vẻ

"Những kết quả nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng, giúp các nhà hoạch định chính sách có thêm dữ liệu để hoàn thiện các quy định dưới luật"- bà Hương nói.

Trước đó, các chuyên gia điều trị và y tế công cộng đều cảnh báo tình trạng đáng lo ngại là sự xuất hiện của thuốc lá thế hệ mới với hình thức bắt mắt, dễ tiếp cận đang khiến nguy cơ nghiện nicotine lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ. Trong khi đó, nhiều quy định hiện hành chưa bao quát được các sản phẩm này, tạo ra khoảng trống trong quản lý.

Các sản phẩm này được thiết kế đa dạng, sử dụng nhiều hương liệu hấp dẫn, dễ tiếp cận, đặc biệt với thanh thiếu niên. Không chỉ chứa nicotine gây nghiện, nhiều sản phẩm còn có các thành phần chưa được kiểm soát đầy đủ về mức độ an toàn đối với sức khỏe.

Theo các chuyên gia, đây là nhóm sản phẩm tiềm ẩn nhiều nguy cơ, có thể làm gia tăng số người sử dụng nicotine, đồng thời kéo theo nguy cơ sử dụng thuốc lá truyền thống hoặc sử dụng đồng thời nhiều loại sản phẩm.

Lực lượng chức năng kiểm tra việc trưng bày, bán sản phẩm thuốc lá mới.

Dù được quảng bá với nhiều thông điệp "ít hại hơn", các bằng chứng khoa học cho thấy thuốc lá điện tử và thuốc lá mới vẫn phát sinh nhiều chất độc hại. Khí dung từ các sản phẩm này có thể chứa: Nicotine gây nghiện Kim loại nặng Các hợp chất hữu cơ bay hơi Một số chất có khả năng gây ung thư

Đặc biệt, nicotine có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ ở trẻ em và thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng học tập, kiểm soát hành vi và tăng nguy cơ lệ thuộc chất gây nghiện trong tương lai.

Trên thực tế tại Việt Nam, nhiều cơ sở khám chữa bệnh đã ghi nhận nhiều ca cấp cứu liên quan đến ngộ độc thuốc lá điện tử, trong đó có trường hợp liên quan đến việc trộn ma túy tổng hợp vào dung dịch sử dụng.

Phạm Hường (nguồn báo SK&ĐS)