1. Vitamin D – dưỡng chất thiết yếu nhưng dễ bị bỏ qua

Vitamin D là một trong những vi chất quan trọng đối với cơ thể, tham gia vào nhiều quá trình sinh lý như hấp thu canxi, duy trì cấu trúc xương, hỗ trợ hệ miễn dịch và chức năng cơ. Không giống nhiều vitamin khác, vitamin D có thể được tổng hợp qua da khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

Vitamin D tồn tại dưới hai dạng chính gồm vitamin D2 (ergocalciferol) và vitamin D3 (cholecalciferol). Trong đó, vitamin D2 chủ yếu được cung cấp qua thực phẩm, còn vitamin D3 được cơ thể tự tổng hợp khi da tiếp xúc với tia cực tím B (UVB) từ ánh nắng.

Dù có thể tự tổng hợp, nhưng trên thực tế, thiếu vitamin D vẫn là tình trạng phổ biến ở nhiều quốc gia, kể cả những nơi có nhiều ánh nắng như khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

2. Vì sao thiếu vitamin D vẫn phổ biến?

Theo nghiên cứu công bố năm 2024 tại Singapore, có tới 90% phụ nữ mang thai tham gia khảo sát không đạt mức vitamin D cần thiết. Trước đó, một khảo sát sức khỏe quốc gia cũng cho thấy khoảng 40% dân số thiếu vitamin D và 8% thiếu hụt nghiêm trọng.

Nguyên nhân chính không phải do thiếu nắng, mà liên quan đến lối sống hiện đại:

Ít ra ngoài, làm việc trong nhà nhiều.

Thường xuyên sử dụng kem chống nắng.

Lo ngại tác hại của tia UV đối với da.

Thay đổi thói quen sinh hoạt sau đại dịch…

Những yếu tố này làm giảm khả năng tổng hợp vitamin D tự nhiên qua da.

Bổ sung vitamin D từ tự nhiên an toàn hơn cho xương khớp và miễn dịch.

3. Vai trò của vitamin D đối với cơ thể

1. Duy trì sức khỏe xương: Vitamin D giúp tăng hấp thu canxi và phospho tại ruột, từ đó hỗ trợ quá trình khoáng hóa xương. Thiếu vitamin D kéo dài có thể dẫn đến loãng xương ở người lớn, còi xương ở trẻ em, tăng nguy cơ gãy xương…

2. Hỗ trợ hệ miễn dịch: Vitamin D có vai trò điều hòa hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Thiếu hụt vitamin D có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm suy giảm khả năng đáp ứng miễn dịch.

3. Tăng cường chức năng cơ: Nồng độ vitamin D thấp có liên quan đến yếu cơ, đặc biệt ở người cao tuổi, làm tăng nguy cơ té ngã và chấn thương.

4. Ảnh hưởng của thiếu vitamin D ở các nhóm tuổi

4.1 Nguy cơ thiếu vitamin D trong thai kỳ: Phụ nữ mang thai là nhóm cần đặc biệt lưu ý đến tình trạng vitamin D. Thiếu hụt vitamin D trong giai đoạn này có thể dẫn đến tăng nguy cơ sinh non, trẻ sơ sinh nhẹ cân, ảnh hưởng đến phát triển xương của thai nhi…

Vitamin D được truyền từ mẹ sang con qua nhau thai. Vì vậy, nếu mẹ thiếu hụt, trẻ sinh ra cũng có nguy cơ thiếu vitamin D. Trẻ sơ sinh thiếu vitamin D có thể gặp các vấn đề như: Chậm phát triển xương, dễ mắc bệnh nhiễm trùng, có thể xuất hiện khó thở trong một số trường hợp… Do đó, việc bổ sung vitamin D và canxi trong thai kỳ thường được khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

4.2. Thiếu vitamin ơ trẻ em: Thiếu vitamin D gây ra bệnh còi xương, đặc trưng bởi: Xương mềm, dễ biến dạng; chậm phát triển chiều cao; tăng nguy cơ gãy xương…

4.3. Thiếu vitamin D ở người lớn: Thiếu vitamin D có thể dẫn đến loãng xương, xương giòn; suy giảm miễn dịch; yếu cơ, tăng nguy cơ té ngã…

5. Nhu cầu vitamin D hàng ngày

Theo khuyến nghị:

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú khoảng 10 mcg (400 IU)/ngày.

Người trưởng thành khoảng 2,5 mcg (100 IU)/ngày.

Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, một số chuyên gia có thể khuyến nghị liều bổ sung cao hơn cho phụ nữ mang thai (800–1000 IU/ngày) để đảm bảo đủ nhu cầu.

6. Nguồn bổ sung vitamin D tự nhiên

6.1. Tắm nắng đúng cách

Ánh nắng mặt trời là nguồn cung cấp vitamin D tự nhiên hiệu quả.

Thời gian khuyến nghị:

15–30 phút mỗi ngày.

Ưu tiên buổi sáng sớm hoặc chiều muộn.

Người có da sẫm màu có thể cần thời gian lâu hơn...

Tuy nhiên, cần cân bằng giữa việc tắm nắng và bảo vệ da để tránh tác hại của tia UV.

6.2. Tăng cường thực phẩm giàu vitamin D

Để đáp ứng nhu cầu vitamin D hằng ngày, cần tăng cường các thực phẩm giàu vi chất này trong khẩu phần ăn:

Trứng: Mỗi quả cung cấp khoảng 1,02 mcg (tương đương 41 IU) vitamin D.

Cá béo là nguồn vitamin D tự nhiên dồi dào, gồm:

Cá hồi khoảng 11,17 mcg (~447 IU)/85g

Cá thu khoảng 4,5 mcg (~182 IU)/85g

Cá mòi khoảng 4,1 mcg (~164 IU)/85g

Cá ngừ khoảng 5,8 mcg (~231 IU)/85g

Nấm: Là nguồn cung cấp vitamin D2 từ thực vật, đặc biệt khi được phơi nắng hoặc xử lý tia UV có thể cung cấp lượng vitamin D đáng kể.

Thực phẩm tăng cường vitamin D: Bao gồm sữa, ngũ cốc, nước trái cây… được bổ sung thêm vitamin D trong quá trình chế biến.

Trong trường hợp không đủ từ ánh nắng và chế độ ăn, có thể cần bổ sung vitamin D dưới dạng thuốc hoặc thực phẩm chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ.

7. Có nguy hiểm khi bổ sung quá nhiều vitamin D?

Ngộ độc vitamin D là tình trạng hiếm gặp, thường chỉ xảy ra khi sử dụng liều rất cao trong thời gian dài (gấp 10–25 lần mức khuyến nghị).

Biểu hiện có thể bao gồm: Tăng canxi máu, buồn nôn, mệt mỏi, ảnh hưởng đến thận… Do đó, việc bổ sung vitamin D cần tuân theo khuyến cáo y tế, không tự ý dùng liều cao.

Để phòng ngừa thiếu vitamin D, người dân cần:

Duy trì thói quen vận động ngoài trời hợp lý.

Bổ sung thực phẩm giàu vitamin D trong khẩu phần ăn.

Theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi...

Vitamin D không chỉ quan trọng với xương mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ sức khỏe. Việc nhận thức đúng và bổ sung hợp lý sẽ giúp giảm nguy cơ bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Phạm Hường (nguồn báo SK&ĐS)